Geraniol

# **Geraniol** Geraniol, gül ve diğer çiçeklerden elde edilen, tatlı çiçeksi kokuya sahip monoterpen yapıda bir alkooldür. Esansiyel yağların doğal bir bileşeni olarak gül yağı, palmarosa yağı, sitronella ve lavanta gibi bitkilerde yüksek konsantrasyonlarda bulunur. Kozmetik endüstrisinde öncelikle koku bileşeni olarak kullanılsa da antimikrobiyal ve antioksidan özellikleri nedeniyle fonksiyonel ajan olarak da formülasyonlarda yer alır. ## Mekanizma Geraniol, basit yapıda bir monoterpen alkol olup (C₁₀H₁₈O), kokulara karakteristik gül notası katar. Moleküler düzeyde, geraniol hücre zarlarına nüfuz ederek mikrobiyal membran bütünlüğünü bozar ve böylece antimikrobiyal etki gösterir. Bu etki mekanizması, özellikle Gram-pozitif bakterilere ve bazı mantarlara karşı etkilidir. Olfaktör reseptörler üzerindeki etkisi, koku algısının ötesinde bazı biyolojik yanıtları tetikleyebilir. *In vitro* çalışmalar, geraniolin serbest radikal süpürücü aktivite gösterdiğini ve lipid peroksidasyonunu inhibe edebildiğini ortaya koymuştur. Bu antioksidan kapasite, fenolik -OH grubunun yokluğuna rağmen, molekülün çift bağ yapısı ve elektron verme yeteneği ile ilişkilendirilir. Deriye uygulandığında geraniol, stratum korneumdan absorbe olur ve epidermiste sınırlı penetrasyon gösterir. Ciltteki esterazlar tarafından hızla metabolize edilir ve bu metabolizma ürünleri, orijinal molekülden daha az allerjen potansiyele sahiptir. Ancak hava ile temas sonucu geraniolin epoksit ve hidroperoksitlere oksidasyonu, alerjenik potansiyeli önemli ölçüde artırır. Bu oksidasyon ürünleri, kontakt alerjik dermatitin başlıca tetikleyicileridir. Geraniol ayrıca transdermal ilaç geçişini artırıcı (penetrasyon arttırıcı) özellik gösterir; stratum korneumdaki lipid organizasyonunu geçici olarak değiştirerek aktif maddelerin cilt bariyerinden geçişini kolaylaştırır. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik formülasyonlarda geraniol konsantrasyonu kullanım amacına göre değişir. Koku bileşeni olarak genellikle **%0.001-1** aralığında, parfüm kompozisyonlarında ise **%1-5** oranında kullanılır. Avrupa Birliği kozmetik yönetmeliği (EC 1223/2009), geraniol konsantrasyonu yıkanmayan (leave-on) ürünlerde **%0.001** ve üzerinde, durulanarak kullanılan (rinse-off) ürünlerde **%0.01** ve üzerinde olduğunda etiket üzerinde bildirimini zorunlu kılar. Antimikrobiyal koruyucu etki için gerekli konsantrasyon ise çok daha yüksektir. Mikrobiyolojik çalışmalar, geraniolin *Staphylococcus aureus* ve *Candida albicans*'a karşı minimum inhibitör konsantrasyonunun (MIC) **%0.1-0.5** arasında değiştiğini göstermiştir. Ancak bu konsantrasyonlar kozmetik ürünlerde genellikle duyusal tolerans nedeniyle kullanılmaz. Alerjik kontakt dermatit riski konsantrasyonla doğrudan ilişkilidir. Literatür, **%1'in üzerindeki** konsantrasyonlarda sensitizasyon riskinin anlamlı derecede arttığını göstermektedir. Yaşlanmış ürünlerde veya hava ile uzun süre temas eden formülasyonlarda, oksidasyon ürünlerinin birikimi nedeniyle daha düşük nominal konsantrasyonlarda bile alerjik reaksiyonlar görülebilir. RIFM (Research Institute for Fragrance Materials) risk değerlendirmelerine göre, geraniol için güvenli kullanım limiti (NOAEL - No Observed Adverse Effect Level) yapılan testlerde belirlenmiş ve mevcut kullanım seviyeleri bu güvenlik marjı içinde kalmaktadır. ## Kullanım Tüyoları Geraniol içeren ürünleri kullanırken birkaç pratik noktaya dikkat edilmesi önerilir. Öncelikle, **ürün tazeliği** kritik öneme sahiptir; açıldıktan sonra hava ile temas eden parfüm ve kozmetiklerde geraniolin oksidasyonu hızlanır. Ürünleri serin, karanlık yerlerde saklamak ve ağızlarını sıkıca kapatmak oksidasyon ürünlerinin oluşumunu minimalize eder. **Hassas ciltli** bireyler, yeni bir geraniol içeren ürünü kullanmadan önce kol içi gibi küçük bir alanda **yama testi** yapmalıdır. 24-48 saat içinde kızarıklık, kaşıntı veya kabarcık oluşursa ürün kullanılmamalıdır. Özellikle atopik dermatit, egzama veya bilinen parfüm alerjisi öyküsü olanlar dikkatli olmalıdır. Geraniol, **vitamin C (askorbik asit)** ve **AHA/BHA** gibi asidik aktif maddelerle kombine edildiğinde duyusal tolerans azalabilir. Bu tür kombinasyonlarda cilt bariyerinin geçirgenliği arttığından, irritasyon riski yükselir. Öte yandan **niacinamid**, **panthenol** ve **allantoin** gibi yatıştırıcı bileşenlerle kombine edildiğinde tolerans artar. **Güneş hassasiyeti** açısından geraniol fotosensitizer değildir, ancak sitruslu yağlar gibi fototoksik bileşenlerle sıklıkla birlikte formüle edilir. Bu nedenle parfümlü ürünleri güneşe çıkmadan hemen önce uygulamaktan kaçınmak akıllıca olabilir. Geraniol, yağlı ve karma cilt tiplerinde antimikrobiyal özelliği nedeniyle potansiyel fayda sağlayabilir, ancak kuru ve hassas ciltlerde irritasyon riski daha yüksektir. Genel olarak **rinse-off ürünlerde** (duş jelleri, şampuanlar) **leave-on ürünlere** (kremler, serumlar) göre daha iyi tolere edilir. ## Kanıt Geraniolin alerjenik potansiyeli konusunda en kapsamlı veriler SCCS (Scientific Committee on Consumer Safety) değerlendirmelerinden gelir. **SCCS 2012** raporunda, geraniol ve oksidasyon ürünlerinin kontakt duyarlılığı açısından değerlendirilmesi yapılmış ve mevcut kullanım koşullarında tüketici güvenliğinin kabul edilebilir seviyede olduğu, ancak okside olmuş geraniolin daha yüksek risk oluşturduğu belirtilmiştir. **Hagvall et al. 2007 — Contact Dermatitis** çalışması, geraniolin kendisinin zayıf bir alerjen olduğunu, ancak hava ile temas sonucu oluşan hidroperoksitlerin güçlü allerjenler olduğunu göstermiştir. Araştırmacılar, okside geraniolin epikutan test sonuçlarında taze geraniolden önemli ölçüde daha fazla pozitif reaksiyon verdiğini bulmuşlardır. **Nardelli et al. 2009 — Contact Dermatitis** derlemesi, Avrupa'da parfüm alerjisi görülen hastalarda geraniolin en sık pozitif reaksiyon veren ilk 10 bileşen arasında yer aldığını rapor etmiştir. Özellikle mesleki maruziyet olan kuaförler ve masözlerde prevalans daha yüksek bulunmuştur. **Api et al. 2015 — Food and Chemical Toxicology** RIFM güvenlik değerlendirmesinde, geraniolin dermal yoldan sistematik toksisitesinin düşük olduğu, tekrarlayan doz toksisitesi, genotoksisite ve karsinojenisite testlerinin negatif sonuçlandığı bildirilmiştir. Risk değerlendirmesi, kozmetik kullanımda marjin of safety'nin yeterli olduğunu göstermiştir. **Politano et al. 2013 — Regulatory Toxicology and Pharmacology** çalışmasında geraniolin dermatolojik risk değerlendirmesi yapılmış ve güncel maruziyet senaryolarında güvenli kullanım eşiklerinin korunduğu sonucuna varılmıştır. Ancak yazarlar, okside formlara karşı önlem alınmasının önemini vurgulamışlardır. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Geraniol, **AB Kozmetik Yönetmeliği tarafından bildirilmesi zorunlu 26 alerjen** listesinde yer alır. Bilinen parfüm alerjisi, atopik dermatit veya kontakt dermatit öyküsü olanlar geranioli dikkatle kullanmalıdır. **Hamilelik ve emzirme döneminde** topikal kullanımında bilimsel bir sakınca bulunmamakla birlikte, yüksek konsantrasyonlu ürünlerden kaçınmak mantıklıdır. **3 yaş altı çocuklarda** kullanımı sınırlandırılmalıdır çünkü hassas ciltleri irritasyona daha yatkındır. Pediatrik popülasyonda parfümsüz formülasyonlar tercih edilmelidir. Geranioli **asitlerle (AHA, BHA, retinoik asit)** kombine etmek penetrasyonu artırarak irritasyon riskini yükseltebilir. **Esansiyel yağlar** ile kombine edildiğinde sinerjistik allerji riski oluşabilir. Özellikle lavanta, linalool ve limonene ile birlikte bulunduğunda hassasiyet riski artar. **Okside geraniol** içermeyen, taze formülasyonlar seçmek ve ürünleri hızla tüketmek alerjik reaksiyon riskini azaltır. Ürün etiketinde "parfümsüz" veya "hypoallergenic" ifadesi olsa bile INCI listesinde geraniol varsa dikkatli olunmalıdır. ## Kaynaklar - Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS) — Opinion on Fragrance Allergens in Cosmetic Products, 2012 - Hagvall L, Baron JM, Börje A, et al. — Cytochrome P450-mediated activation of the fragrance compound geraniol forms potent contact allergens. Toxicol Appl Pharmacol 2008;233(2):308-313 - Nardelli A, Drieghe J, Claes L, et al. — Fragrance allergens in specific cosmetic products. Contact Dermatitis 2009;64(4):212-219 - Api AM, Belsito D, Bruze M, et al. — RIFM fragrance ingredient safety assessment: Geraniol. Food Chem Toxicol 2015;84:S1-S13 - Politano VT, Api AM, Skhiri DJ. — Dermatologic risk assessment guided approach to geraniol safety evaluation. Regul Toxicol Pharmacol 2013;66(3):347-352 - European Commission Regulation (EC) No 1223/2009 — Cosmetic Products Regulation, Annex III - Matura M, Goossens A, Bordalo O, et al. — Oxidized citrus oil (R-limonene): a frequent skin sensitizer in Europe. J Am Acad Dermatol 2002;47(5):709-714 - IFRA (International Fragrance Association) — Standards and Guidelines for Geraniol Use, 2020