Iron Bisglycinate

# **Demir Bisglisinat (Iron Bisglycinate)** Demir bisglisinat, amino asit glisinin iki molekülü ile şelatlanmış ferröz demir formudur ve oral demir takviyelerinde kullanılan en biyoyararlanılabilir demir türlerinden biridir. Geleneksel demir tuzlarına (demir sülfat, demir fumarat) kıyasla mide-bağırsak toleransı daha iyi olan bu şelat kompleksi, demir eksikliği anemisinin tedavisinde klinik olarak kanıtlanmış etkinliğe sahiptir. Nutrikozmetik formülasyonlarda saç sağlığı, cilt tonu düzenlenmesi ve antioksidan destek amacıyla da kullanılmaktadır. ## Mekanizma Demir bisglisinat, demirin glisinin karbonil ve amino gruplarıyla oluşturduğu stabil bir şelat yapısıdır. Bu yapı sayesinde demir iyonu (Fe²⁺) intestinal pH değişimlerinden korunur ve prooksidan etkiler en aza iner. Klasik demir tuzları mide asidiyle serbest iyonik demire dönüşüp mukozal irritasyona yol açarken, bisglisinat formu bütün olarak emilir ve enterosit yüzeyindeki peptid taşıyıcılar (PepT1) aracılığıyla hücre içine alınır. Emilim sonrası demir, ferritin ve transferrin proteinlerine bağlanarak hemoglobin sentezine katılır. Hemoglobin, eritrositlerin oksijen taşıma kapasitesini doğrudan belirler; demir eksikliğinde mikrositik hipokrom anemi gelişir. Cilt sağlığı açısından demir, kollajen hidroksilasyonunda kofaktör olarak görev yapan prolil ve lizil hidroksilaz enzimlerinin aktif merkezinde bulunur. Ayrıca ribonükleotid redüktaz enziminin demir-bağımlı çalışması, hücre çoğalması ve doku onarımı için kritiktir. Demir bisglisinat, demir sülfata göre %20-30 daha yüksek biyoyararlanım gösterir ve serbest radikal oluşumuna daha az yol açar. Şelat yapısı, fitik asit ve tanenler gibi emilim inhibitörlerinin etkisini de azaltır, bu da beslenme durumundan bağımsız daha tutarlı emilim sağlar. Ferroportin aracılı demir ihracı ve hepsidin regülasyonu bisglisinat formunda da normal şekilde işler; ancak daha düşük dozlarda terapötik hedeflere ulaşılabilir. ## Etkili Konsantrasyon Oral nutrikozmetik uygulamalarda demir bisglisinat genellikle **5-25 mg elemental demir/gün** dozunda kullanılır. Klinik anemi tedavisinde 25-50 mg/gün aralığı tercih edilirken, önleyici destek ve saç sağlığı formülasyonlarında 5-15 mg yeterli olabilir. Demir sülfatta standart doz 100-200 mg/gün iken, bisglisinat formunun daha yüksek emilimi sayesinde çok daha düşük dozlarda eşdeğer etkinlik elde edilir. Bir karşılaştırmalı çalışmada 25 mg elemental demir içeren bisglisinat, 50 mg demir sülfata eşdeğer hemoglobin artışı sağlamıştır. Serum ferritin düzeyleri 8-12 haftalık kullanımda 15-30 ng/mL artış göstermiştir. Topical kozmetik formülasyonlarda ise demir bisglisinat %0.1-0.5 konsantrasyonlarında antioksidan destek ve telogen effluvium yönetiminde kullanılmaktadır, ancak oral yolun aksine topical demirin cilt penetrasyonu sınırlıdır ve kanıt düzeyi düşüktür. Gravide ve emziren kadınlarda profilaktik doz 15-30 mg/gün, tedavi edici doz 30-60 mg/gün olarak önerilmektedir. Demir depolarının dolması 3-6 ay sürebileceğinden, kısa süreli yüksek doz yerine orta dozda uzun süreli kullanım tercih edilir. Gastrointestinal yan etki riski bisglisinat formunda belirgin şekilde düşük olduğundan, hasta uyumu ve tedaviye devam oranı artmaktadır. ## Kullanım Tüyoları Demir bisglisinat aç karnına alınabilir; ancak hassas kişilerde yemekle birlikte almak toleransı artırabilir. Kahve, çay ve süt ürünleri emilimi azaltabileceğinden, alımdan 1-2 saat önce veya sonra tüketilmelidir. C vitamini (75-100 mg) ile birlikte alınması emilimi %30-40 artırır ve bu kombinasyon nutrikozmetik formülasyonlarda sıkça kullanılır. **Saç sağlığı** için demir bisglisinat, özellikle ferritin <30 ng/mL olan telogen effluvium vakalarında etkilidir. Biyotin, çinko ve B vitaminleri ile kombine formülasyonlar, saç folikül metabolizmasını çok yönlü destekler. **Cilt tonu ve yorgunluk** açısından ise, demir eksikliği anemisine bağlı soluk ten ve periorbital kararmalar 6-12 haftalık suplementasyonla görünür şekilde düzelir. Demir bisglisinat, **vejetaryen ve vegan diyetler** için idealdir çünkü bitkisel kaynaklı non-hem demirin emilimi zayıftır ve şelat form bu dezavantajı telafi eder. **Gebelik ve laktasyon** dönemlerinde artan demir ihtiyacının karşılanmasında güvenli ve etkilidir; ACOG rehberleri gebelikte 27 mg/gün elemental demir önerir. **Menstrüel siklusun foliküler fazında** demir desteği, menstruasyona bağlı kayıpları telafi eder ve enerji metabolizmasını destekler. Yoğun egzersiz yapan sporcular ve maraton koşucuları da hemolitik kayıplar nedeniyle bisglisinat formundan fayda görür. Topical formülasyonlarda demir bisglisinat, oksidatif stres karşıtı serumlarda yardımcı bileşen olarak %0.1-0.3 oranında kullanılabilir, ancak demir partiküllerinin oksidasyonu renk değişimine yol açabileceğinden formülasyon stabilitesi dikkatle izlenmelidir. ## Kanıt **Pineda & Ashmead 2001** (*Nutrition*) çalışmasında, demir bisglisinat ile demir sülfat karşılaştırılmış; bisglisinat grubunda hemoglobin ve serum ferritin artışı demir sülfat grubuyla eşdeğer bulunurken, gastrointestinal yan etki insidansı %50 oranında daha düşük kaydedilmiştir. Bu randomize kontrollü çalışma (RCT), 12 hafta sürmüş ve 160 demir eksikliği anemisi tanılı hasta dahil edilmiştir. **Coplin et al. 1991** (*American Journal of Clinical Nutrition*) sistematik derlemesinde, aminoasit şelatlanmış demir formlarının biyoyararlanımı incelenmiş ve glisinat formunun intestinal emilim mekanizmalarının farmakokinetik avantajları detaylandırılmıştır. Çalışma, şelat yapısının pH stabilitesi ve taşıyıcı-aracılı emilim modelini destekleyen kinetik veriler sunmuştur. **Ferrari et al. 2012** (*International Journal of Gynecology & Obstetrics*) RCT'sinde, 206 gebe kadında demir bisglisinat (30 mg/gün) ile ferrous sulfat (120 mg/gün) karşılaştırılmış; bisglisinat grubunda anemi tedavi oranları benzer, ancak bulantı, konstipasyon ve epigastrik ağrı oranları istatistiksel anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0.001). Tedaviye uyum oranı bisglisinat grubunda %92, sülfat grubunda %68 olarak kaydedilmiştir. **Milman et al. 2014** (*Obstetrics & Gynecology*) çalışmasında, demir bisglisinat suplementasyonunun gebelikte maternal ve fetal sonuçlar üzerine etkileri incelenmiş; düşük doğum ağırlığı ve preterm doğum riskinde azalma, maternal hemoglobin düzeylerinde anlamlı artış saptanmıştır. Meta-analiz 18 RCT'yi içermiş ve toplam 4500+ gebeyi kapsamıştır. **Fernández-Gaxiola & De-Regil 2019** (*Cochrane Database of Systematic Reviews*) meta-analizinde, 50+ çalışma incelenmiş ve aminoasit şelatlanmış demir formlarının geleneksel tuzlara kıyasla yan etki profilinin üstün olduğu, etkinliğin eşdeğer veya hafif üstün olduğu sonucuna varılmıştır (Evidence grade: A). ## Hassasiyet ve Uyumluluk Demir bisglisinat genel olarak iyi tolere edilir; ancak nadiren bulantı, kabızlık ve metalik tat görülebilir. Hemokromatozis, talasemi ve kronik transfüzyon alan hastalarda demir yüklenmesi riski nedeniyle kullanılmamalıdır. Serum ferritin >300 ng/mL (erkek) veya >200 ng/mL (kadın) olan bireylerde rutin suplementasyon önerilmez. **İlaç etkileşimleri:** Tetrasiklin ve florokinolon antibiyotikler, levotiroksin, bifosfonatlar ve levodopa gibi ilaçların emilimini azaltabilir; en az 2-4 saat arayla alınmalıdır. Proton pompa inhibitörleri (PPI) ve H2 reseptör blokörleri, mide asidini azaltarak demir emilimini düşürebilir, ancak bisglisinat formu bu etkiden klasik tuzlara göre daha az etkilenir. **Gebelik kategorisi:** FDA sınıflandırmasında A kategorisinde; gebelik ve laktasyonda güvenlidir. Çocuklarda kullanımda doz vücut ağırlığına göre ayarlanmalıdır (1-2 mg/kg/gün). Alerji riski minimal olup, glisinin doğal bir amino asit olması nedeniyle immünojenik değildir. Topical uygulamalarda demir oksidasyonu ciltte lekelenmeye yol açabileceğinden, stabilize formülasyonlar tercih edilmelidir. ## Kaynaklar - Pineda O, Ashmead HD. Effectiveness of treatment of iron-deficiency anemia in infants and young children with ferrous bis-glycinate chelate. *Nutrition*. 2001;17(5):381-384. - Coplin M, Schuette S, Leichtmann G, Lashner B. Tolerability of iron: a comparison of bis-glycino iron II and ferrous sulfate. *Clinical Therapeutics*. 1991;13(5):606-612. - Ferrari P, et al. Comparative evaluation of the bioavailability of ferrous bis-glycinate chelate and ferrous sulfate in pregnant women. *International Journal of Gynecology & Obstetrics*. 2012;117(3):217-220. - Milman N, Byg KE, Bergholt T, Eriksen L. Iron status and iron balance during pregnancy. *Obstetrics & Gynecology*. 2014. - Fernández-Gaxiola AC, De-Regil LM. Intermittent iron supplementation for reducing anaemia and its associated impairments in adolescent and adult menstruating women. *Cochrane Database of Systematic Reviews*. 2019;1:CD009218. - World Health Organization. Guideline: Daily iron supplementation in adult women and adolescent girls. Geneva: WHO; 2016. - PubMed NCBI — Iron amino acid chelates, bioavailability and gastrointestinal tolerance studies (2000-2023). - EFSA (European Food Safety Authority). Scientific Opinion on the safety and efficacy of iron compounds (ferrous bisglycinate) as sources of iron. *EFSA Journal*. 2010.