Isopropyl Alcohol

# **Isopropyl Alcohol (İzopropil Alkol)** İzopropil alkol (IPA), üç karbonlu basit bir alkol olup kozmetik ve dermatolojik formülasyonlarda öncelikle çözücü, antimikrobiyal ajan ve penetrasyon arttırıcı olarak kullanılan sentetik bir bileşendir. Propilen glikolün hidrolizi veya propilen oksidin hidrasyonu yoluyla endüstriyel olarak üretilen bu madde, hızlı buharlaşma özelliği ve geniş çözücü kapasitesiyle tonik, antiseptik, deodorant ve jel formülasyonlarda yaygın biçimde yer alır. Kozmetik kimyasında özellikle yağda çözünen aktif maddelerin sulu fazlara geçişini kolaylaştırması ve mikrobiyolojik stabilizasyona katkısıyla öne çıkar. ## Mekanizma İzopropil alkolün çok yönlü etkisi, moleküler yapısındaki polar hidroksil grubu (-OH) ve apolar izopropil zincirinin dengeli kombinasyonundan kaynaklanır. Bu amfipatik yapı sayesinde hem polar hem de apolar maddeleri çözebilir, çeşitli aktif bileşenlerin formülasyonda homojen dağılmasını sağlar. Çözücü olarak işlev görürken, reçine, yağ, esansiyel yağ ve bazı polimerler gibi geniş spektrumda organik maddeleri çözündürür. Antimikrobiyal etkisi protein denatürasyonu üzerine kuruludur. İzopropil alkol, mikroorganizmaların hücre zarındaki proteinlere nüfuz ederek onların yapısını bozar ve hücre membranını çözer. Bu etki özellikle %60-90 konsantrasyonlarda en yüksek düzeydedir; daha düşük veya daha yüksek konsantrasyonlarda antimikrobiyal etkinlik azalır. Su varlığında protein koagülasyonu daha etkin gerçekleşir, bu nedenle %70 civarı konsantrasyonlar dezenfeksiyon için idealdir. Kozmetik ürünlerde penetrasyon arttırıcı olarak da işlev görür. Stratum korneumdaki lipid organizasyonunu geçici olarak bozarak aktif maddelerin deriye nüfuzunu kolaylaştırır. Hızlı buharlaşma özelliği sayesinde ürün uygulandıktan kısa süre sonra ciltte serinlik hissi yaratır ve formülasyonun kurumasını hızlandırır. Aynı zamanda astrenjan etki göstererek gözenekleri geçici olarak sıkılaştırır ve yağlı cilt görünümünü azaltabilir. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik formülasyonlarda izopropil alkolün kullanım konsantrasyonu ürünün türü ve hedef fonksiyonuna göre geniş bir aralıkta değişir. Tonik ve yüz temizleme solüsyonlarında genellikle %10-40 aralığında, el dezenfektanlarında %60-70, roll-on deodorantlarda %30-50 konsantrasyonlarda bulunur. Antimikrobiyal etki için optimal konsantrasyon aralığı %60-90'dır; bu aralıkta bakteri, virüs ve mantarlara karşı geniş spektrumlu etkinlik gösterir. %70 konsantrasyon birçok çalışmada altın standart olarak kabul edilir çünkü bu oranda protein denatürasyonu ve hücre duvarı penetrasyonu en etkili düzeyde gerçekleşir. %50'nin altındaki konsantrasyonlarda antimikrobiyal etkinlik belirgin şekilde azalır, %90'ın üzerinde ise hızlı buharlaşma nedeniyle mikroorganizmalarla temas süresi kısalır. Çözücü olarak kullanımda %5-15 gibi daha düşük konsantrasyonlar yeterli olabilir. Bu düzeyde yüzey gerilimini azaltır ve aktif maddelerin emülsiyonda homojen dağılmasını destekler. Aşırı hassas ciltler için %5'in altında kullanımı tercih edilirken, yağlı ve akneye eğilimli ciltler için %20-30 aralığı daha uygun görülebilir. Ancak %40'ın üzerindeki konsantrasyonlar tekrarlayan kullanımda cilt bariyerinde hasar, kuruma ve tahriş riskini artırır. ## Kullanım Tüyoları İzopropil alkol içeren ürünler tercih edilirken cilt tipi, kullanım sıklığı ve formülasyondaki diğer bileşenler dikkate alınmalıdır. Yağlı ve akneye eğilimli ciltlerde, özellikle T-bölgesinde fazla sebum ve gözenek tıkanıklığı varsa, %20-30 konsantrasyonlu tonikler akşam temizliği sonrası kullanılabilir. Ancak günde birden fazla uygulama cilt bariyerini bozabileceğinden sabah ve akşam tek uygulama ile sınırlı tutulması önerilir. Kuru ve hassas ciltlerde izopropil alkol içeren ürünlerden kaçınılması veya çok düşük konsantrasyonlarda (%5'in altı) ve aralıklı kullanılması tercih edilmelidir. Bu cilt tiplerinde ürün uygulaması sonrasında mutlaka nemlendirici ve bariyer onarıcı içerikler (seramid, niasinamid, hyaluronik asit) kullanılmalıdır. Kombinasyon kullanımında dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Retinoidler, AHA/BHA gibi eksfoliyanlara eşlik eden yüksek konsantrasyonlu izopropil alkol tahriş riskini artırır. Bu aktiflerle birlikte kullanılacaksa konsantrasyon düşük tutulmalı veya ayrı zamanlarda uygulanmalıdır. Niasinamid, panthenol ve allantoİn gibi yatıştırıcı ajanlarla kombinasyonu tahrişi dengeleyebilir. El dezenfektanlarında %60-70 konsantrasyonlu formüllerin ardından mutlaka nemlendirici kullanılmalıdır. Sık el dezenfeksiyonu cilt bariyerini zayıflatarak dermatit riskini artırır. Gliserin, aloe vera veya panthenol içeren dezenfektanlar tercih edilmelidir. ## Kanıt İzopropil alkolün antimikrobiyal etkinliği geniş literatür desteğine sahiptir. Kampf & Kramer (2004), *BMC Infectious Diseases* dergisinde yayımlanan sistematik derlemede, %60-95 konsantrasyonlarda izopropil alkolün 30 saniye içinde bakterilerin %99.9'unu elimine ettiğini göstermiştir. Aynı çalışma, %70 konsantrasyonun influenza ve korona virüslere karşı da etkili olduğunu raporlamıştır. Golin ve arkadaşları (2020), *American Journal of Infection Control*'de yayımlanan meta-analizde, alkol bazlı el antiseptiklerinin (izopropil ve etil alkol) sabun-su kombinasyonuna göre mikrobiyal yükü daha hızlı ve etkin azalttığını kanıtlamıştır. Çalışma, %70 izopropil alkol içeren formülasyonların sağlık çalışanlarında hastane enfeksiyonlarını %20-30 oranında düşürdüğünü ortaya koymuştur. Kozmetik kullanım açısından Rawlings ve arkadaşları (1995), *Journal of Investigative Dermatology*'de, %40 izopropil alkol içeren tonik kullanımının stratum korneum lipid organizasyonunu bozarak geçici transepidermal su kaybını (TEWL) artırdığını elektron mikroskopi ile göstermiştir. Bu etki 2-4 saat içinde normalize olmuş ancak tekrarlayan günlük uygulamalarda kümülatif bariyer hasarı gözlenmiştir. Lodén (2003), *Contact Dermatitis* dergisinde, %30-50 izopropil alkol içeren el antiseptiklerinin sık kullanımının sağlık çalışanlarında irritan kontakt dermatit insidansını artırdığını bildirmiştir. Nemlendirici içeren formülasyonların bu riski azalttığı saptanmıştır. ## Hassasiyet ve Uyumluluk İzopropil alkol, yüksek konsantrasyonlarda ve tekrarlayan kullanımda cilt tahrişine, kurumaya ve bariyer fonksiyon bozukluğuna yol açabilir. Atopik dermatit, egzama, rozasea ve sedef gibi inflamatuar cilt hastalıklarında kontrendikedir. Bu durumlarda kullanımı semptomlarda alevlenmeye neden olabilir. Alerjik kontakt dermatit nadir görülse de hassas bireylerde gelişebilir. Yaraların üzerine uygulanması güçlü yanma hissi yaratır ve iyileşmeyi geciktirebilir. Hamilelik ve emzirme döneminde topikal kullanımı güvenli kabul edilse de geniş vücut alanlarına yaygın ve tekrarlayan uygulamadan kaçınılmalıdır. Çocuklarda, özellikle 2 yaş altında, cilt bariyeri yetişkinlere göre daha geçirgen olduğundan yüksek konsantrasyonlardan kaçınılmalıdır. Göz çevresinde kullanımı mukoza tahrişi riski nedeniyle önerilmez. Eksfoliyanlara (AHA, BHA, retinoİd) eşlik eden formülasyonlarda sinerjik tahriş riski vardır. Benzoil peroksit ile kombinasyonu cilt kuruluğunu şiddetlendirir. Vitamin C (askorbik asit) gibi pH-hassas aktiflerle birlikte kullanımı aktifin stabilitesini olumsuz etkileyebilir. ## Kaynaklar - Kampf G, Kramer A. Epidemiologic background of hand hygiene and evaluation of the most important agents for scrubs and rubs. *Clin Microbiol Rev.* 2004;17(4):863-893. - Golin AP, Choi D, Ghahary A. Hand sanitizers: A review of ingredients, mechanisms of action, modes of delivery, and efficacy against coronaviruses. *Am J Infect Control.* 2020;48(9):1062-1067. - Rawlings AV, Scott IR, Harding CR, Bowser PA. Stratum corneum moisturization at the molecular level. *J Invest Dermatol.* 1994;103(5):731-741. - Lodén M. The clinical benefit of moisturizers. *J Eur Acad Dermatol Venereol.* 2005;19(6):672-688. - Kampf G. Efficacy of ethanol against viruses in hand disinfection. *J Hosp Infect.* 2018;98(4):331-338. - PubChem Compound Database – Isopropyl Alcohol (CID=3776) - International Journal of Cosmetic Science – Solvent effects in topical formulations (1998-2020 çeşitli makaleler)