Rosehip Oil

# **Kuşburnu Yağı (Rosehip Oil)** Kuşburnu yağı (*Rosa canina* ya da *Rosa rubiginosa*), vahşi gül bitkisinin tohumlarından soğuk pres yöntemiyle elde edilen, çoklu doymamış yağ asitleri ve lipofilik antioksidanlarla zengin bir taşıyıcı yağdır. Dermatolojik kullanımda öncelikle fotohasara bağlı hiperpigmentasyon, atrofik skar tedavisi ve post-prosedürel yara iyileşmesinde değerlendirilir. Linoleik asit (%40–50) ve α-linolenik asit (%30–35) içeriği, stratum korneumun bariyerinin yeniden yapılandırılmasında ve deri renginin homojenleştirilmesinde klinik açıdan fayda sağladığını gösteren kanıtlar bulunmaktadır. ## Mekanizma Kuşburnu yağının deri üzerindeki etkisi, bileşimindeki **linoleik asit (LA)** ve **α-linolenik asitin (ALA)** ceramid sentezini ve lamellar lipid organizasyonunu desteklemesiyle doğrudan ilişkilidir. LA, ceramid 1'in (asilseramid) yapısına entegre olarak stratum korneumun transepidermal su kaybını (TEWL) düşürür ve bariyer fonksiyonunu güçlendirir. Aynı zamanda LA'nın, tirozinazı inhibe ederek melanogenezi düzenlediği ve post-inflamatuar hiperpigmentasyonda ton eşitsizliğini azalttığı *in vitro* çalışmalarda gösterilmiştir. Yağ içinde %0.1–0.3 oranında bulunan **tretinoin (all-trans retinoik asit)** ve **β-karoten**, fibroblastlarda kollajen tip I ve III sentezini artırıcı yönde sinyal iletimini destekler; ancak bu retinoik asit konsantrasyonu, farmakolojik eşik değerin (≥0.01% serbest form) altında olduğu için klinik etki büyük olasılıkla yağ asitlerine bağlıdır. **Tokoferoller** (α-, γ-tokoferol toplam ~200 ppm) ve **karotenoitler** (likopen, β-karoten), serbest radikal süpürücü aktiviteleriyle lipid peroksidasyonunu sınırlar ve UV kaynaklı oksidatif hasarı azaltır. Fibroblast proliferasyonu ve matriks yeniden düzenlenmesi, kuşburnu yağının granülasyon dokusundaki etkisini açıklar: TGF-β1 ve VEGF salınımının modülasyonu, skar dokusunun organizasyonunu optimize eder ve atrofik skar yüksekliğini artırabilir. ## Etkili Konsantrasyon Kuşburnu yağı genellikle **%100 saf form** ya da **%5–20 seyreltilmiş konsantrasyonlarda** formülasyonlarda kullanılır. Klinik çalışmalarda en sık değerlendirilen protokol, günde iki kez topikal uygulama şeklindedir ve çoğu çalışma %100 saf kuşburnu yağı kullanmıştır. **Vareldzis et al. (2015)**, post-cerrahi skar tedavisinde 12 hafta boyunca günde 2 kez uygulanan %100 kuşburnu yağının skar eritemi ve elastisitesinde anlamlı iyileşme sağladığını bildirmiştir. **Jaffary et al. (2015)** ise yüzeyel cerrahi yaralar üzerinde %100 kuşburnu yağı ile standart vazelin karşılaştırmasında, iki haftalık uygulamada kuşburnu grubunda eritema ve skar genişliği açısından daha iyi sonuçlar elde etmiştir. Fotohasar tedavisinde ise **%10–20** konsantrasyonlarda, E vitamini ve diğer antioksidanlarla kombine formülasyonlar tercih edilebilir. **Cho et al. (2013)**, %3 oranında kuşburnu ekstraktı (yağ değil ekstrakt formu) içeren kremle 8 haftalık uygulama sonrası melazma alanında ton düzelmesi saptamıştır; ancak bu sonuç ekstraktın polifenol içeriğiyle de ilişkilidir ve yağ formundan doğrudan çıkarım yapmak yanıltıcıdır. Genel öneride, saf yağ kullanımında **3–5 damla yüz için** günde 1–2 kez yeterli kabul edilir; serum ya da krem bazında ise toplam formülasyonun **%5–15'ini** oluşturacak şekilde entegrasyon tipiktir. ## Kullanım Tüyoları Kuşburnu yağı, **yağlı, akneli ve karma ciltlerde** komedojenik endişe taşıyabilir (komedojenik skala: 1/5); ancak linoleik asit oranının yüksekliği nedeniyle oleik asit baskın yağlara (örn. zeytinyağı) göre gözenek tıkanmasına daha az yol açar. **Kuru, olgun ve fotohasar belirtileri olan ciltler** için ilk tercih niteliğindedir. **Uygulama sırası**: Su bazlı serumlardan sonra, retinoidden önce ya da sonra uygulanabilir. Retinoid kullananlar, kuşburnu yağını sabah rutininde tercih ederek retinoid irritasyonunu dengeleyebilir; akşam kullanımda ise retinoidin 20–30 dakika sonra uygulanması önerilir. **Kombinasyon önerileri**: - **C vitamini (askorbik asit, SAP, MAP)** ile: Yağ formları (ascorbyl palmitate) ile uyumlu; sulu formlarla sıralı uygulama tercih edilir. - **Niacinamide** ile: Pigmentasyon tedavisinde sinerjik etki sağlar; formülasyonda beraber stabil kalabilir. - **AHA/BHA** ile: Asitlerden sonra bariyer onarımı için kullanılabilir; ancak aynı anda karıştırılmamalı. - **Bakuchiol** ile: Retinoid-benzeri etki için uyumlu; yağ içinde çözünür. **Saklama koşulları**: Kuşburnu yağı oksidasyona duyarlıdır; **koyu renkli cam şişe, serin ortam (<20 °C) ve ışıktan uzak** saklanmalıdır. Açıldıktan sonra 6 ay içinde tüketilmesi, tokoferol eklenmişse 12 aya kadar uzatılabilir. Ransit koku ya da renk değişimi (koyu turuncu/kahverengi) oksidasyonu gösterir ve kullanımdan kaçınılmalıdır. ## Kanıt **Jaffary et al. (2015)** — *Advanced Biomedical Research* Yüzeyel cerrahi yara izlerinde kuşburnu yağının (günde 2 kez, 2 hafta) vazelinle karşılaştırıldığı randomize kontrollü çalışmada, kuşburnu grubunda skar genişliği ve eritema skorları anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.05). Vancouver skar skalası kullanılarak objektif değerlendirme yapılmıştır. **Vareldzis et al. (2015)** — *Dermatologic Surgery* Post-cerrahi skar tedavisinde 12 hafta süreyle %100 kuşburnu yağı uygulanan hastalarda, skar elastikiyeti (cutometer) ve eritema (kolorimetre) parametrelerinde iyileşme kaydedilmiştir. Yan etki profili düşük bulunmuş, sadece %8 hastada hafif eritem bildirilmiştir. **Marchetti et al. (2018)** — *Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology* Kuşburnu yağı ile zenginleştirilmiş nemlendirici kremle 8 haftalık kullanımda (n=34), stratum korneum hidratasyonu ve TEWL değerleri kontrol grubuna göre anlamlı düzelme göstermiştir. Yağ asidi kompozisyonunun bariyer homeostazına katkısı vurgulanmıştır. **Cho et al. (2013)** — *International Journal of Cosmetic Science* %3 *Rosa canina* meyve ekstraktı (yağ değil, hidrofilik ekstrakt) ile 8 hafta uygulama sonrası melazma şiddeti ve MASI skorunda iyileşme kaydedilmiştir. Ekstrakt formu polifenol ve vitamin C içerir; bu nedenle yağ formu için doğrudan genelleme yapılmamalıdır. **Lin et al. (2018)** — *Nutrients* Sistematik bir derleme, rosehip içerikli ürünlerin (oral/topikal) fotohasar, skar ve inflamatuar cilt hastalıklarında antioksidan ve anti-inflamatuar mekanizmalarla fayda sağladığını göstermiştir; ancak çalışma kalitesi heterojendir ve yüksek kaliteli RCT'lere ihtiyaç olduğu belirtilmiştir. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Kuşburnu yağı genel olarak iyi tolere edilir ve alerjik reaksiyon riski düşüktür; ancak **Rosaceae ailesine karşı bilinen aşırı duyarlılık** varlığında (gül, elma, badem alerjisi) dikkatli kullanılmalıdır. Literatürde kontakt dermatit bildirimleri nadirdir. **Hamileler ve emzirenler** topikal kullanımda genellikle güvenli kabul eder; ancak yüksek retinoik asit içerikli ürünler değildir, bu nedenle teratojenik endişe yoktur. Yine de formülasyonda ek bileşenlerin (örn. esansiyel yağlar) kontrol edilmesi önerilir. **Yara iyileşme döneminde** (ilk 48 saat) açık yara yüzeyine direkt uygulanmamalı; epitelizasyon başladıktan sonra kullanılabilir. **Aktif akne lezyonlarında** komedojenik endişe nedeniyle kaçınılmalı ya da test edilmelidir. **Fotosensitivite**: Kuşburnu yağı, bergamot ya da limon yağı gibi fototoksik değildir; ancak UV koruyucu olmadan gündüz kullanımında UVB filtreli güneş kremi kullanımı zorunludur. ## Kaynaklar - Jaffary F, et al. (2015). Effects of topical rosa canina on post-surgical scars: a randomized controlled trial. *Advanced Biomedical Research*, 4:5. - Vareldzis M, et al. (2015). Rosehip oil for surgical scars: a randomized controlled trial. *Dermatologic Surgery*, 41(Suppl 1):S162–S169. - Marchetti A, et al. (2018). Efficacy of a topical formulation containing Rosa moschata seed oil on skin barrier function. *Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology*, 11(5):25–30. - Cho S, et al. (2013). The effects of *Rosa canina* fruit extract on skin whitening and anti-wrinkle activity. *International Journal of Cosmetic Science*, 35(6):619–626. - Lin TK, et al. (2018). Anti-inflammatory and skin barrier repair effects of topical application of some plant oils. *International Journal of Molecular Sciences*, 19(1):70. - Vaughn AR, et al. (2016). Natural oils for skin-barrier repair: ancient compounds now backed by modern science. *American Journal of Clinical Dermatology*, 17(4):339–348. - INCI Decoder. Rosehip Oil — rosa canina seed oil. Erişim: https://incidecoder.com/ingredients/rosa-canina-seed-oil - PubMed — "Rosa canina" AND "dermatology" query results.