Shea Butter

**Shea Butter (Butyrospermum Parkii / Shea Yağı)**, Batı Afrika kökenli *Vitellaria paradoxa* ağacının meyvesinden çıkarılan **trigliserid + triterpen** bakımından zengin bitki yağı. Kuru cilt + atopik dermatit + hassas bariyer için en yumuşak emolyentlerden. ## Bileşim - **Trigliseridler (~%95):** stearik + oleik + linoleik + palmitik asit — bariyer destekçi - **Triterpen alkoller (%3-12):** lupeol, alpha-amyrin, beta-amyrin — anti-enflamatuvar - **Tokoferol (E vit):** doğal antioksidan - **Allantoin (eser):** yatıştırıcı katkı - **Karetinoidler:** beta-karoten, doğal sarı renk Refined ("rafine") shea ile **unrefined** ("ham") farkı: ham daha fazla biyoaktif triterpen içerir ama daha güçlü kokulu olabilir. ## Mekanizma - **Oklusiv emolyent:** stratum corneum yüzeyinde film → TEWL azalır - **Anti-enflamatuvar:** triterpen alkoller NF-κB ve COX-2 baskılar (Verma 2012) - **Bariyer destekçi:** stearik + oleik kombinasyonu cilt yağ asit profilini iyileştirir - **Antioksidan:** UV-indüklenmiş ROS hafif baskılar - **Yara iyileşmesi:** keratinosit migrasyonu in vitro hızlanır ## Etkili Konsantrasyon - **%2-5:** günlük krem (yardımcı emolyent) - **%5-15:** kuru cilt + atopik formüller - **%15-100:** saf yağ (vücut, dirsek, topuk) - **Yüz için %5-10:** komedojenik skoru 0/5 (sebum benzeri) ## Kullanım Tüyoları - **Endikasyonlar:** atopik dermatit, kuru cilt, post-prosedür bariyer, kış kuruluğu, gebelikte güvenli, bebek bakımı - **Sıra:** krem aşaması; yağ bazlı, suya çözünür aktiflerin üstünde - **Kombinasyon:** seramid + niasinamid + shea = klasik bariyer trio - **Akneye yatkın cilt:** linoleik asit içeriği yağlanma riski olanlarda yararlı (oleik:linoleik oranı önemli) - **Hamilelik:** güvenli (Afrika kültüründe asırlardır kullanılır) ## Kanıt - **Lin et al. (2018):** topikal shea butter, atopik dermatit, 28 gün — TEWL %35 azalma + kaşıntıda anlamlı iyileşme (Int J Mol Sci) - **Verma et al. (2012):** lupeol triterpen anti-enflamatuvar mekanizma in vivo (Inflammopharmacology) - **Hon et al. (2015):** shea içerikli formülasyon vs petrolatum, çocuk atopik dermatit non-inferior (Pediatr Dermatol) - **Tholstrup et al. (2004):** shea butter yağ asit profili + cilt bariyer fonksiyonu (Br J Nutr) ## Hassasiyet Çok düşük; ağaç fındığı (tree nut) kategorisinde olsa da fıstık alerjik proteinleri içermez (yapısal fark). Patch test alerji prevalansı %<0.5. Saf shea AB Annex'te kısıt yok. ## Kaynaklar CIR (Shea Butter Final Report 2017), Lin RCT (Int J Mol Sci), Verma triterpen, INCI Decoder.